Bắt mạch, xem lưỡi — và cả phim X-quang, kết quả xét nghiệm: cách chúng tôi khám Y học cổ truyền

Nhiều người đến phòng khám lần đầu khá bất ngờ khi bác sĩ hỏi: “Anh chị có mang theo phim chụp hay kết quả xét nghiệm cũ không?” — bởi họ nghĩ khám Đông y thì chỉ cần bắt mạch.

Thực ra, đó là nguyên tắc mà BS Trần Bình theo đuổi suốt nhiều năm hành nghề: Y học cổ truyền chẩn đoán bằng vọng – văn – vấn – thiết, nhưng phải dựa trên nền chẩn đoán lâm sàng và cận lâm sàng của y học hiện đại. Hai nền y học không loại trừ nhau, mà bổ sung cho nhau.

Vì sao không chỉ bắt mạch?

Cùng một triệu chứng có thể đến từ những nguyên nhân rất khác nhau. Lấy ví dụ đau thắt lưng — lý do đến khám thường gặp nhất:

• Có thể do co cứng cơ, thoái hóa cột sống, thoát vị đĩa đệm — những bệnh châm cứu, xoa bóp, thuốc thang hỗ trợ tốt
• Nhưng cũng có thể do sỏi thận, viêm đường tiết niệu, bệnh lý phụ khoa, hiếm hơn là tổn thương xương do bệnh lý khác — những trường hợp cần chuyên khoa khác xử trí trước

Nếu chỉ dựa vào cảm nhận, rất dễ bỏ sót. Một phim X-quang, một kết quả siêu âm hay xét nghiệm nước tiểu đôi khi thay đổi hoàn toàn hướng điều trị.

Nguyên tắc của chúng tôi: chẩn đoán bệnh theo y học hiện đại để biết bệnh gì, biện chứng theo Y học cổ truyền để biết người bệnh này cần chữa thế nào.

Một buổi khám tại phòng khám diễn ra thế nào?

1. Hỏi bệnh kỹ: đau từ bao giờ, hoàn cảnh khởi phát, bệnh đã có, thuốc đang dùng (cả thuốc tây, thực phẩm chức năng)
2. Khám lâm sàng: khám thần kinh, cơ xương khớp, đo tầm vận động, các nghiệm pháp cần thiết — song song với xem lưỡi, bắt mạch theo Y học cổ truyền
3. Xem kết quả cận lâm sàng người bệnh mang theo; khi cần, bác sĩ giải thích lý do và đề nghị chụp phim, siêu âm, xét nghiệm tại cơ sở phù hợp
4. Chẩn đoán hai mặt: tên bệnh theo y học hiện đại (mã ICD-10) và chẩn đoán theo Y học cổ truyền (bệnh danh, thể bệnh)
5. Giải thích rõ ràng tình trạng, phương pháp, số buổi dự kiến, chi phí — trước khi bắt đầu điều trị

Đo được thì theo dõi được

Chúng tôi muốn người bệnh thấy mình tiến triển, không chỉ cảm thấy. Vì vậy, ngoài cảm nhận chủ quan, bác sĩ theo dõi bằng những chỉ số cụ thể: điểm đau theo thang điểm chuẩn, tầm vận động khớp, các bộ câu hỏi đánh giá chức năng đã được sử dụng rộng rãi trên thế giới.

Sau mỗi liệu trình, hai bên cùng nhìn lại các con số đó. Tiến triển tốt thì tiếp tục hoặc giảm dần; chưa như mong đợi thì xem lại chẩn đoán, điều chỉnh phương pháp — hoặc tư vấn chuyển sang chuyên khoa phù hợp hơn.

Biết giới hạn của mình cũng là trách nhiệm

Y học cổ truyền có thế mạnh rõ ràng ở nhiều bệnh lý cơ xương khớp, thần kinh, rối loạn chức năng. Nhưng có những tình huống không được chần chừ:

• Đau kèm sốt, sút cân không rõ lý do
• Yếu, tê liệt tay chân tiến triển; rối loạn đại tiểu tiện
• Đau đầu dữ dội đột ngột, méo miệng, nói khó
• Đau ngực, khó thở

Khi gặp những dấu hiệu này, bác sĩ sẽ giải thích và hướng dẫn người bệnh đến cơ sở chuyên khoa ngay — đó là điều đúng nhất cho người bệnh.

Khi đến khám, bạn nên mang theo

• Phim X-quang, MRI, CT, kết quả siêu âm, xét nghiệm gần nhất (nếu có)
• Đơn thuốc hoặc vỏ thuốc đang dùng
• Giấy ra viện, tóm tắt bệnh án nếu từng điều trị nội trú

Một vài tờ giấy ấy giúp buổi khám chính xác hơn, tránh làm lại xét nghiệm không cần thiết — và giúp bạn tiết kiệm cả thời gian lẫn chi phí.