Tê bì tay chân: chuyện nhỏ hay lời cảnh báo của dây thần kinh?

Ngồi xếp bằng lâu, đứng dậy thấy chân tê rần — cảm giác ấy ai cũng từng gặp và chỉ vài phút là hết. Nhưng nếu tê bì xuất hiện thường xuyên, kéo dài, kèm đau hay yếu tay chân, đó là lúc cơ thể đang báo hiệu: dây thần kinh có vấn đề.

Tê bì do đâu?

Dây thần kinh giống như những sợi dây điện dẫn cảm giác từ da về não. Khi dây bị chèn ép, thiếu máu nuôi, hoặc tổn thương, tín hiệu bị nhiễu — ta thấy tê, châm chích, nóng rát, hoặc giảm cảm giác.

Những nguyên nhân hay gặp:

• Thoái hóa, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ: tê lan từ vai, cánh tay xuống bàn tay, thường kèm đau mỏi cổ gáy
• Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng: tê, đau lan từ mông xuống mặt sau đùi, cẳng chân (đau thần kinh tọa)
• Hội chứng ống cổ tay: tê ngón cái, trỏ, giữa, nặng về đêm, hay gặp ở người làm việc văn phòng, nội trợ, thợ thủ công
• Bệnh đái tháo đường: tê bì đối xứng hai bàn chân, “như đi găng, đi tất”, lâu dần lan lên
• Thiếu vitamin B12 (người ăn chay lâu năm, người cao tuổi, dùng một số thuốc dạ dày, tiểu đường kéo dài), uống nhiều rượu
• Tư thế sai: tì khuỷu tay lâu, gối đầu lên tay khi ngủ, ngồi bắt chéo chân

Y học cổ truyền nhìn nhận thế nào?

Y học cổ truyền gọi tê bì là “ma mộc” — “ma” là tê rần như kiến bò, “mộc” là mất cảm giác như gỗ. Nguyên nhân gốc là khí huyết không nuôi dưỡng được cơ nhục, kinh lạc:

• Khí huyết hư: tê nhiều về đêm hoặc lúc nghỉ, da xanh, mệt mỏi, hoa mắt — hay gặp ở người lớn tuổi, phụ nữ sau sinh, người ốm lâu
• Phong hàn thấp: tê kèm nặng nề, lạnh, đau mỏi khớp, gặp lạnh ẩm thì nặng hơn
• Đàm thấp, huyết ứ: tê cố định một chỗ, lâu ngày, có khi kèm sưng nề — hay gặp ở người béo, người bệnh lâu năm

Điều trị không chỉ làm hết tê mà còn bổ khí huyết, thông kinh hoạt lạc, đồng thời giải quyết nguyên nhân tại cột sống, cổ tay nếu có.

Tự chăm sóc tại nhà

1. Thay đổi tư thế thường xuyên: cứ 30–45 phút đứng dậy, vẩy tay, xoay cổ tay, cổ chân
2. Giãn cổ tay: duỗi thẳng tay ra trước, lòng bàn tay hướng ra ngoài, tay kia kéo nhẹ các ngón về phía người, giữ 15–20 giây. Đổi bên
3. Lướt dây thần kinh tay: dang tay sang ngang, lòng bàn tay hướng lên, từ từ gập cổ tay xuống rồi nghiêng đầu sang bên kia, giữ 2–3 giây. Lặp lại 5–10 lần, dừng nếu tê tăng
4. Ngâm tay chân nước ấm 15 phút buổi tối, xoa bóp từ ngọn chi về phía thân
5. Day huyệt Hợp cốc, Khúc trì (tay) và Túc tam lý, Tam âm giao (chân), mỗi huyệt 1 phút — phụ nữ mang thai không bấm Hợp cốc, Tam âm giao
6. Ăn đủ chất: thịt, cá, trứng, sữa, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt; người tiểu đường cần kiểm soát đường huyết thật tốt

Với người tiểu đường: bàn chân tê làm giảm cảm giác đau, dễ bị bỏng, phồng rộp mà không biết. Hãy kiểm tra bàn chân mỗi tối, không ngâm chân nước quá nóng, không đi chân đất.

Khi nào cần đi khám ngay?

Gọi 115 ngay nếu tê đột ngột ở nửa người (một bên mặt, tay, chân), kèm méo miệng, nói khó, yếu tay chân, nhìn mờ — đây có thể là đột quỵ.

Nên đi khám sớm nếu:

• Tê kèm yếu tay chân, cầm nắm rơi đồ, đi lại vấp ngã; cơ bàn tay teo nhỏ
• Tê lan nhanh từ hai chân lên trên trong vài ngày
• Tê kèm rối loạn tiểu tiện, đại tiện, tê vùng quanh hậu môn
• Tê kéo dài trên vài tuần, ngày càng lan rộng, ảnh hưởng giấc ngủ

Tê bì của bạn có phải kiểu đau thần kinh? Làm bài tự đánh giá tê bì theo bộ câu hỏi DN4 — 7 câu có/không, khoảng 1 phút. Xem DN4 nhận biết đau thần kinh thế nào.

Tại phòng khám, chúng tôi giúp bạn thế nào?

Bác sĩ khám cảm giác, phản xạ, sức cơ, cột sống cổ và thắt lưng, cổ tay; đề nghị xét nghiệm đường huyết, B12 hoặc chụp chiếu khi cần để tìm đúng nguyên nhân — vì cùng là tê bì nhưng hướng xử trí rất khác nhau. Sau đó kết hợp:

• Điện châm, thủy châm: thông kinh lạc, hỗ trợ phục hồi dẫn truyền thần kinh
• Xoa bóp bấm huyệt, kéo giãn cột sống: giảm chèn ép, giảm co cứng cơ
• Vật lý trị liệu: hồng ngoại, điện xung, siêu âm
• Thuốc thang: bổ khí huyết, hoạt huyết thông lạc, trừ phong thấp tùy thể bệnh
• Theo dõi phối hợp với bác sĩ nội tiết, thần kinh khi tê bì do tiểu đường hoặc bệnh lý thần kinh

Ảnh minh hoạ: Ian Furst (CC BY-SA 4.0). Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.